Meme Protezinin Ömrü Var mı? Ne Zaman Değiştirilmeli?

Meme protezleri ömür boyu kalıcı mıdır?

Kısa cevap: Meme protezlerinin resmî bir son kullanma tarihi yoktur. Geçmişte protezlerin her 10 yılda bir değiştirilmesi gerektiği yönünde yaygın bir kabul vardı; bu bilgi eski nesil protezlerin dönemine aittir. Günümüzde kullanılan silikon jel protezler, bir sorun gelişmediği sürece uzun yıllar sorunsuz taşınabilir. Yine de protez ömür boyu kalacak bir cihaz değildir ve ileride değişim ya da çıkarma gerekebileceğini baştan bilmek gerekir.

Burada asıl ilke şudur: Değişim kararı geçen süreye göre değil, ortaya çıkan bir bulguya göre verilir. Yani protezin üzerinden 10 yıl geçmiş olması tek başına "artık değiştir" anlamına gelmez. Öte yandan yıllar geçtikçe rüptür (yırtılma) ya da kapsül sertleşmesi gibi durumların görülme olasılığı artar. Bu, protez patlayacak demek değil; düzenli takibin zamanla daha da önemli hale geldiği anlamına geliyor.

Protezli hastalarımın kontrollerde en sık sorduğu soru da bu: "Bunları on yılda bir değiştirmek zorunda mıyım?" On yıl rakamı, zamanla sorun görülme olasılığının arttığını gösteren takip verilerinden, yani istatistiksel bir eğilimden çıkıyor. Tersi de geçerli: bazı hastalarda ikinci ya da beşinci yılda değişim gerekebiliyor. Süre bir son kullanma tarihi değil, bir takip çerçevesi.

Protezin ne kadar iyi durumda kalacağını yalnızca implantın dayanıklılığı belirlemez. Doku kalınlığı ve cilt esnekliği, kilo değişimleri, gebelik ve emzirme, protezin kas altında mı üstünde mi olduğu ve ilk ameliyatın planlaması da uzun vadeli sonucu etkiler. Bu yüzden protez ömrü herkes için aynı değil, kişiye göre değerlendiriliyor. Protezin dolgu tipleri, şekilleri, yüzey yapıları ve hacim seçimiyle ilgili temel bilgileri meme protezi çeşitleri yazımda anlattım.

Protez zamanla ne yaşar?

Vücut, kendisine ait olmayan her cisme bir tepki verir. Protez yerleştirildiğinde çevresinde ince bir bağ dokusu zarı oluşur; buna kapsül denir. Bu normal ve beklenen bir yanıttır, protezi yerinde tutar. Yıllar içinde şu değişiklikler olabilir:

• Dış kabuğun yıpranması: Protezin dış kabuğu zamanla bütünlüğünü kaybedebilir. Buna rüptür deniyor.
• Kapsülün sertleşmesi: Bazı kadınlarda kapsül kalınlaşıp protezi sıkıştırır. Buna kapsül kontraktürü deniyor.
• Yer değiştirme: Yer çekimi, doku gevşemesi ve kapsül değişiklikleri protezin aşağı, yukarı ya da yana kaymasına yol açabilir.
• Meme dokusunun değişmesi: Gebelik, emzirme, kilo değişimi ve yaşlanma memenin kendisini değiştirir. Protez aynı kalsa bile görünüm değişir.

Protezin değiştirilmesi gerekebilecek durumlar

Teknik olarak sağlam bir protez bile, çevre dokudaki değişiklikler ya da nadir görülen bazı durumlar nedeniyle revizyon (yenileme) gerektirebilir. Her revizyon "protez bozuldu" anlamına gelmez. Aşağıdaki tablo başlıca durumları, nasıl fark edildiklerini ve genel yaklaşımı özetliyor.

Rüptür nedir, nasıl anlaşılır?

Rüptür, protezin dış kabuğunun bütünlüğünü kaybetmesidir. Nasıl fark edileceği protezin içeriğine göre değişir.

Serum fizyolojik dolu protezlerde

İçerik vücut tarafından emilir ve o taraftaki meme kısa sürede belirgin biçimde söner. Fark edilmesi kolaydır, hasta genellikle kendisi bildirir. Serum fizyolojik vücuda zarar vermeyen bir sıvı olduğu için acil bir durum değil, ama görünüm nedeniyle değişim planlanır.

Silikon jel dolu protezlerde: sessiz rüptür

Günümüzde kullanılan silikon jel yoğun kıvamlı olduğu için kabuk yırtılsa bile jel çoğu zaman kapsülün içinde kalır ve dağılmaz. Buna sessiz rüptür deniyor: hasta hiçbir şey hissetmeyebilir, muayenede de fark edilmeyebilir. Bazı hastalarda ise şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Memede şekil ya da boyut değişikliği, iki meme arasında yeni bir fark
• Sertlik, ağrı ya da yanma hissi
• Memede ya da koltuk altında ele gelen küçük sertlikler (jelin kapsül dışına çıktığı durumlarda)

Rüptür saptanan bir protezin değiştirilmesini ya da çıkarılmasını öneriyorum. Jel kapsül dışına çıktıysa ameliyatta kapsülü ve sızan jeli de temizlemek gerekiyor. Böyle bir değişiklik fark ederseniz planlı kontrolü beklemeden başvurun.

MR ve ultrason takibi

Sessiz rüptürü yakalamanın yolu görüntüleme. Ultrason kolay ulaşılabilen, meme dokusunu da birlikte gösteren bir yöntem ve takipte ilk basamakta sık kullanıyorum. MR ise protezin bütünlüğünü göstermede en duyarlı yöntem; ultrasonda şüphe olduğunda ya da değişim planlanırken istiyorum. Muayenede bir şüphe varsa ya da protezin üzerinden belirli bir süre geçtiyse, şikayetiniz olmasa da görüntüleme öneriyorum. Aralığı protezinizin yaşına, tipine ve muayene bulgularına göre birlikte belirliyoruz.

Kapsül kontraktürü: evreleri ve değişim kararı

Kapsülün sertleşmesi protez değişiminin en sık nedenlerinden biri. Sertliğin derecesini dört evreli bir sınıflamayla (Baker sınıflaması) değerlendiriyorum. Karar bu evreye ve hastanın şikayetine göre veriliyor.

Ameliyatta sertleşmiş kapsülü duruma göre kısmen ya da tamamen çıkarıyor, protezi yenisiyle değiştiriyorum. Bazı hastalarda protezin yerleştiği düzlemi değiştirmek de düşünülebiliyor; kas altı ve kas üstü yerleşimin farkını meme protezi kas altı mı kas üstü mü yazımda ele aldım. Kapsül sertleşmesinin düzeltmeden sonra da yeniden gelişebileceğini ameliyattan önce konuşuyoruz. Yumuşamış bir memenin aylar ya da yıllar sonra, özellikle tek tarafta yeniden sertleşmeye başlaması muayene gerektirir.

BIA-ALCL: çok nadir ama bilinmesi gereken durum

Protezlerle ilişkili, çok nadir görülen bir lenfoma türü tanımlanmıştır: BIA-ALCL (protezle ilişkili anaplastik büyük hücreli lenfoma). Meme dokusundan gelişen bir meme kanseri değil; protezin çevresindeki kapsülde ve sıvıda, bağışıklık sistemi hücrelerinden gelişen bir hastalık. Bildirilen olguların büyük çoğunluğu pürüzlü (tekstürlü) yüzeyli protezlerle ilişkili.

En sık belirtisi, ameliyattan genellikle yıllar sonra bir memede ortaya çıkan belirgin şişlik. Bu şişliğe protez çevresinde biriken sıvı yol açıyor. Daha seyrek olarak memede ya da koltuk altında kitle görülebiliyor. Böyle bir durumda sıvıyı ultrasonla gösteriyor, iğneyle alınan sıvının patolojik incelemesini istiyorum. Erken dönemde yakalanan hastalıkta tedavi çoğunlukla protezin, kapsülüyle birlikte tamamen çıkarılması.

Şikayeti olmayan kadınlarda yalnızca bu risk nedeniyle protezin çıkarılması önerilmiyor. Önemli olan belirtiyi bilmek ve yıllar sonra ortaya çıkan bir şişliği "geçer" diye beklememek.

Protez kontrolü ne sıklıkta yapılmalı?

Protezli bir kadının takibi iki başlıkta ilerliyor: protezin durumu ve meme sağlığı.

• Hekim kontrolü: İlk yılın planlı kontrollerinden sonra yılda bir muayene öneriyorum. Muayenede şekil, kıvam, simetri ve kapsülün durumu değerlendiriliyor.
• Görüntüleme: Muayenede şüphe varsa ya da protezin üzerinden belirli bir süre geçtiyse, şikayet olmasa da ultrason ya da MR istiyorum.
• Meme kanseri taraması: Protez taramayı ortadan kaldırmıyor. Yaşınıza ve ailenizdeki öyküye uygun tarama programına devam etmeniz gerekiyor. Mamografi ve ultrason çektirirken protezinizi mutlaka belirtin, çekim buna uygun teknikle yapılıyor.
• Kendi gözleminiz: Memenizin normal halini bilmek en değerli takip aracı. Şekil, kıvam ya da boyuttaki değişiklikleri erken fark etmenizi sağlıyor.
• Protez kimlik kartı: Ameliyattan sonra verilen, protezin üreticisini, modelini, hacmini ve seri numarasını gösteren kartı saklayın. Yıllar sonra yapılacak bir görüntülemede ya da değişimde bu bilgi planlamayı kolaylaştırıyor. Bazı üreticilerin rüptür gibi durumlar için kendi değişim programları var; kapsamı ve koşulları üreticiye ve ürüne göre değişiyor. Bu yüzden kartı ve ameliyat belgelerinizi kaybetmemek önemli.

Uygun sütyen kullanımı, kilonun sabit tutulması ve düzenli kontrol, sonucun uzun süre korunmasına yardımcı olan basit ama etkili alışkanlıklar.

Değişim (revizyon) ameliyatında ne yapılır?

Değişim ameliyatı ilk ameliyatla aynı şey değil ve tek bir revizyon türü yok. Planı mevcut protezin durumu, dokunun kalınlığı, cilt kalitesi ve beklentinize göre yapıyorum. Ameliyatta duruma göre şu adımlardan biri ya da birkaçı yer alıyor:

• Protezin yenisiyle değiştirilmesi: Aynı ya da farklı hacim ve profilde bir protezle. Yeni hacmi dokunun mevcut kalınlığına göre seçiyorum.
• Kapsüle müdahale: Sertleşmiş kapsülün ya da rüptürlü protezin çevresindeki kapsülün kısmen veya tamamen çıkarılması.
• Yuvanın ya da düzlemin düzenlenmesi: Kaymış bir protezin yuvasını daraltmak ya da protezi kas altından kas üstüne veya tersine taşımak.
• Dikleştirme eklenmesi: Meme dokusu protezin önünden aşağı sarktıysa.
• Yağ enjeksiyonu: İnce dokulu hastalarda kenarları yumuşatmak ya da protez çıkarıldıktan sonra hacim kazandırmak için.

Çoğu hastada eski kesi hattını kullanabiliyorum, böylece yeni bir iz oluşmuyor. Dikleştirme eklenirse kesi deseni değişiyor. Ameliyat genel anestezi altında yapılıyor. İyileşme genellikle ilk ameliyata benziyor, ancak kapsüle müdahale edildiğinde ya da dikleştirme eklendiğinde uzayabiliyor. Protezle büyütmenin ve dikleştirmenin nasıl planlandığını, iyileşme takvimini ve riskleri meme büyütme ve dikleştirme sayfasında ayrıntılı olarak anlattım.

Protezi tamamen çıkarmak isteyenler

Bazı hastalar protezini yenilemek yerine tamamen çıkarmak istiyor. Bu tamamen geçerli ve kişisel bir tercih. Ancak şunu baştan konuşmak gerekiyor: protez çıkarıldığında meme, ameliyat öncesindeki haline birebir dönmez. Doku yıllarca gerilmiş olabilir ve boşalan hacim nedeniyle sarkma görünümü ortaya çıkabilir. Bu yüzden çıkarma ameliyatına bazı hastalarda dikleştirme ya da yağ enjeksiyonu ekleniyor. Karar memenin doku kalitesine göre veriliyor.

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Planlı kontrolü beklemeden değerlendirilmesi gereken durumlar şunlar:

• Bir memede ani boyut ya da şekil değişikliği, belirgin şişlik
• Artan sertlik, ağrı ya da çekilme hissi
• Memede ya da koltuk altında ele gelen yeni bir kitle
• Kızarıklık, ısı artışı, ateş ya da yara yerinden akıntı
• Meme derisinde çekilme, çukurlaşma ya da renk değişikliği

Bu bulguların hepsi ciddi bir sorun anlamına gelmiyor, ama hiçbiri "geçer" denip beklenmemeli. Protezinizle ilgili bir kontrol ya da değişim düşünüyorsanız doğru başlangıç, protezin ve meme dokusunun muayenede birlikte değerlendirilmesi.

NOT: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel muayene, tanı ve tedavi ilişkisinin yerini tutmaz. Her hastanın durumu farklıdır ve doğru değerlendirme ancak hekim muayenesiyle yapılır.